Dynamiczny indeks
konsumpcji

Dynamiczny Indeks Konsumpcji (DIK) to nowy wskaźnik koniunktury przygotowywany przez Politykę Insight na podstawie danych Fundacji Polska Bezgotówkowa. Pozwala przewidzieć, jak będzie się kształtowała realna dynamika konsumpcji w Polsce, zanim GUS opublikuje pełne dane o PKB i jego składowych. Wskaźnik będziemy publikować co kwartał. Wartość DIK powyżej 50 pkt. oznacza wzrost realnej konsumpcji z kwartału na kwartał, a wartości poniżej 50 pkt. oznacza jej spadek.

Będziemy publikować także sześć subindeksów DIK, obrazujących zmiany koniunktury w poszczególnych branżach polskiej gospodarki oferujących towary i usługi konsumentom – od sprzedawców żywności po fryzjerów czy restauratorów. Dzięki nim będzie można łatwiej zrozumieć, z czego wynika spowolnienie w konsumpcji, a także ocenić jego trwałość.


Dynamiczny Indeks Konsumpcji a realna odsezonowana dynamika konsumpcji w latach 2006-2022 (r/r)

DIK (pkt., lewa oś) Realna odsezonowana dynamika konsumpcji (r/r proc., prawa oś)

DIK wskazuje na spadek konsumpcji

Rosnące stopy procentowe i wysoka inflacja coraz mocniej zniechęcają konsumentów do zakupów. Napływ uchodźców jedynie nieznacznie podniósł popyt.

Dane za I kwartał 2022 r.

Wskaźnik DIK zmalał do 49,22 pkt. Indeks spadł trzeci kwartał z rzędu i był to najsilniejszy spadek od IV kw. 2020 r., kiedy wprowadzono obostrzenia w związku z drugą falą pandemii COVID-19. Dane pokazują, że popyt konsumpcyjny jest coraz słabszy i w najbliższych kwartałach w ujęciu realnym może dojść do spadku poziomu konsumpcji w Polsce. Na pogorszenie nastrojów konsumentów wpływają przede wszystkim dwa czynniki: wysoka i wciąż rosnąca inflacja oraz podwyżki stóp procentowych o bezprecedensowej skali i tempie, które ograniczają dochody rozporządzalne kredytobiorców. Ponadto konsumpcję ograniczają wciąż problemy z drożnością łańcuchów dostaw spowodowane pandemią w Chinach oraz wojną w Ukrainie

Wojna w niewielkim stopniu podbiła obroty w handlu. Rosyjska agresja na Ukrainę odbiła się na sprzedaży tylko nielicznych towarów i usług. W danych tygodniowych otrzymanych od Fundacji Polska Bezgotówkowa widać przede wszystkim ponad dwukrotny wzrost sprzedaży paliw w pierwszych dwóch tygodniach wojny, a następnie, w drugiej połowie marca, jej spadek do poziomu sprzed 24 lutego 2022 r. Podobne zjawisko, choć w dużo mniejszej skali, wystąpiło w usługach transportowych. Trwały wpływ wojny widoczny był natomiast w sklepach spożywczych - wzrost obrotów wyniósł 10-15 proc. i utrzymał się do końca marca. Jedynie około połowa tego wzrostu to efekt wzmożonego popytu związanego z napływem uchodźczyń i uchodźców - reszta to wpływ wzrostu cen. W rezultacie łączny wpływ wojny na sprzedaż w sklepach spożywczych był niewielki - subindeks DIK w tej kategorii wyniósł w I kw. 50,23 pkt. wobec 50,15 pkt. w IV kw. 2021 r.

Wzrost cen zatrzymał odbicie w hotelarstwie i gastronomii. Subindeks DIK w kategorii „hotele, restauracje i rekreacja” wzrósł w I kw. do 46,5 z 43,9 pkt w ostatnim kwartale 2021 r. Mimo odbicia związanego ze zniesieniem wszystkich obostrzeń pandemicznych subindeks utrzymał się poniżej poziomu 50 pkt., co oznacza dalszy spadek popytu na usługi hotelarskie, gastronomiczne i rekreacyjne. W naszej ocenie to rezultat dużych podwyżek cen tych usług, które zniechęcają do zwiększania konsumpcji. Dodatkowo popyt mogło obniżyć obecne i oczekiwane zmniejszenie dochodów rozporządzalnych kredytobiorców. Oba te czynniki wpłynęły też negatywnie na obroty w sklepach z odzieżą czy elektroniką, które po zimowym odbiciu wyraźnie spowolniły. W rezultacie subindeks DIK dla całej „sprzedaży detalicznej” spadł do 47,6 pkt z 50,8 pkt. w IV kw.

Po ogłoszeniu końca pandemii odbudował się popyt w kategorii „zdrowie”. Segmentem wydatków konsumpcyjnych, w którym wraz ze zniesieniem obostrzeń epidemicznych odnotowano dalszą poprawę koniunktury, były wydatki na usługi zdrowotne i upiększające. Świadczy o tym poziom subindeksu DIK w kategorii „zdrowie i uroda”, który wyniósł w I kw. 54,2 pkt. Był tym samym najwyższy wśród wszystkich wyróżnianych przez nas kategorii. Wzrost obrotów odnotowano przede wszystkim w prywatnej opiece zdrowotnej, a także w aptekach. Z pozostałych kategorii usług, w których widoczne było popandemiczne odbicie, na wyróżnienie zasługuje edukacja, gdzie kolejny kwartał z rzędu koniunktura uległa poprawie i była wyraźnie lepsza niż przed pandemią.

Co z tego wynika

Wskaźnik DIK pokazuje, że w konsumpcji trwał trend spadkowy, rozpoczęty pod koniec ubiegłego roku. Co prawda roczna dynamika pozostaje wciąż na wysokim poziomie (według naszej prognozy w I kw. wyniosła 7,7 proc. w ujęciu rocznym wobec 7,9 proc. w IV kw.), ale jest to głównie zasługa niskich efektów bazy - rok temu obroty w sklepach i punktach usługowych wciąż hamowały obostrzenia. Trend spadkowy to rezultat nałożenia się kilku negatywnych czynników: podwyżek stóp procentowych, rosnącej inflacji, a także coraz większych obaw o globalną koniunkturę i wpływ wojny na gospodarkę. W naszej ocenie pogorszenia koniunktury konsumenckiej nie zatrzyma nawet odblokowanie łańcuchów dostaw po wygaśnięciu obostrzeń pandemicznych w Chinach i zakończeniu wojny w Ukrainie.

Pobierz research note z aktualnym wskaźnikiem

Archiwum wskaźnika

Autor wskaźnika

Adam Czerniak główny ekonomista

Adam Czerniak zajmuje się w Polityce Insight badaniami makroekonomicznymi. Jest doktorem nauk ekonomicznych i pracownikiem naukowym w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Do 2012 r. pracował jako ekonomista w departamencie gospodarki pieniężnej Kredyt Banku, wcześniej współpracował z Bankiem Światowym oraz Fundacją FOR, był też stypendystą Ronald Coase Institute. Jest autorem publikacji naukowych z zakresu socjologii ekonomicznej, ekonomii instytucjonalnej i funkcjonowania rynku nieruchomości.

O nas

Polityka Insight

Polityka Insight to pierwsza w Polsce platforma wiedzy dla liderów biznesu, decydentów politycznych i dyplomatów. Działa od sześciu lat i ma trzy linie biznesowe: wydaje serwisy analityczne dostępne w abonamentach (PI Premium, PI Finance i PI Energy), przygotowuje opracowania, prezentacje i szkolenia na zlecenie firm, administracji publicznej i organizacji międzynarodowych oraz organizuje debaty tematyczne i konferencje. Więcej informacji: politykainsight.pl

Polska Bezgotówkowa

Fundacja Polska Bezgotówkowa została powołana przez Związek Banków Polskich w wyniku porozumienia zawartego przez Fundatora, Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii, Visa Europe Management Services Limited Sp. Z o.o. (Oddział w Polsce) oraz Mastercard Europe Spółka Akcyjna Oddział w Polsce w sprawie realizacji Programu Wsparcia Obrotu Bezgotówkowego w Polsce. Więcej informacji: polskabezgotowkowa.pl